Body shaming ou o corpo como arma de destrución masiva

O body shaming segue a ser un cabalo de batalla

“Non é fe@ para estar gord@”, “estaría máis guap@ se tentase adelgazar un chisco”, “está tan delgad@ que non ten de onde agarrar”, “non sei como pode ter moz@, co gord@ que está”: catro comentarios -por desgraza frecuentes- que serven de exemplo dunha violencia disimulada, a miúdo aceptada e socialmente normalizada, que fai do corpo un campo de batalla. Humillar a alguén polo seu aspecto físico está á orde do día. É o body shaming, e as redes sociais son a súa canle privileviada (mais non a única).

Cada época establece o seu canon de beleza, do mesmo xeito que marca os usos sociais e os costumes polos que se rexe. A percepción da beleza física, ademais, varía en función da configuración da realidade de cada comunidade. Poida que unha tribo prime o aspecto saudable, con corpos fortes e rotundos, aptos para o traballo e a crianza d@s fill@s. Ou que en Xapón resulte chocante ver corpos exuberantes e bronceados.

Moda, publicidade e o canon de beleza

A segunda metade do século XX trouxo consigo un cambio na perspectiva occidental sobre o corpo, tanto feminino coma masculino. O seu culto derivou en estereotipo ríxidos, moi apegados a determinadas medidas (véxase o célebre 90-60-90 da década dos ’90) e acadou o seu paroxismo coa radicalización das mesmas ata case difuminar a estrutura corporal.

A delgadez é o patrón de beleza actual, o molde no que se produce o paradigma do que é fermoso. A publicidade, os medios de comunicación, as redes sociais encargáronse e encárganse de perpetuar o seu reinado. E desa vara de medir naceu a idea de que todo físico que non encaixe nel debe ser etiquetado como “defectuoso”. O canon de beleza é un funil que determina a xeito en que o individuo é percibido na sociedade.

O body shaming tamén se manifesta nos abusos de Photoshop
Inma Cuesta manifestouse publicamente contra a manipulación da súa imaxe

O uso (e abuso) de programas de edición e retoque fotográfico tende a reforzar a mensaxe de que a realidade non é dabondo, de que a naturalidade é fonte de erros que teñen que ser corrixidos antes de que cheguen ao público consumidor desas imaxes. Créase a impresión equivocada de que, por exemplo, unha cadeira ancha resulta antiestética, ou de que uns peitos algo caídos ofrecen unha visión pouco favorecedora -e, polo tanto, negativa- da muller fotografada.

Os lookbooks que promocionan as coleccións presentan e promocionan a miúdo unha visión escura e negativa do corpo, apostando por siluetas fráxiles, etéreas, con modelos de aspecto enfermizo que se ofrecen como referente. Yves Saint Laurent foi censurado no Reino Unido pola extrema delgadez da protagonista dun anuncio para prensa escrita aparecido na edición británica da revista Elle en 2015. Unha polémica que viña a sumarse á xerada arredor da sexualización da publicidade de moda.

A obxectivización social da muller -herdeira da arcaica percepción do seu corpo como un instrumento para o pracer masculino, sen vontade nin desexo de seu- ten moito que ver co desenvolvemento de prácticas do tipo do body shaming. Xúlgase o físico fronte ao emocional, o estímulo visual fronte ao intelectual, o visible fronte ao invisible.

Nese mesmo concepto afondaba a campaña que fai un ano lanzou a marca británica de suplementos alimenticios Protein World baixo o lema “Are you beack body ready?”. O anuncio -convertido en viral- foi contraatacado por numerosas firmas internacionais que viron na polémica unha oportunidade para reafirmar os seus principios corporativos e defender o valor da diversidade. Malia todo, a mensaxe subxacente ficou: “precisas un corpo coma este para gozar plenamente da praia… e encaixar na perfecta estampa estival”.

O body shaming combátese coas súas propias armas
Dove fai campaña a prol dun canon de beleza máis real

Ser gorda é motivo de escarnio. Ser moi delgada, tamén. Os ataques mediáticos sufridos por personaxes públicos internacionais e nacionais como Keira Knightley, Melissa McCarthy ou Tania Llasera son proba diso. Tamén o son os centos de comentarios nas redes sociais que canalizan condutas pasivo-agresivas entre xente anónima (os denominados trolls e haters) e celebrities, entre amig@s e coñecid@s, analizando as actualizacións alleas dun xeito rigoroso, pouco construtivo e mesmo ofensivo.

Lamentábase a actriz Emma Stone:

Humillámonos uns a outros online. Sempre somos demasiado delgados ou demasiado gordos, demasiado altos ou demasiado baixos. […] Estou tratando de reconciliarme co meu corpo. Moléstame porque me preocupan as raparigas. Humillámonos uns a outros e humillámonos a nós mesmos, e iso é noxento.

Mais o body shaming non é, porén, unha lacra que sufre unicamente a muller. As estatísticas confirman que a porcentaxe de homes que sente unha presión excesiva polo seu aspecto medra coma a escuma. Os casos de anorexia e bulimia en rapaces e homes novos aumentaron de xeito expoñencial nos últimos anos (1 de cada 4 casos diagnosticados). Proba da violencia implícita da que eles tamén son vítimas é a conversa mediática que xurdiu o verán de 2015 arredor do ideal físico masculino. O neoloxismo “fofisano” artellou debates críticos nos que corpos de famosos e anónimos se viron sometidos a escrutinio.

A linguaxe do body shaming

Se algo caracteriza a humillación por causa do físico é un certo paternalismo lingüístico que os medios tenden a despregar para disimular o xuízo implícito. Así, é habitual ler e escoitar termos eufemísticos como “beleza serena”, “encantadora beleza”, “peculiar beleza”, “encanto curvy”, “muller de formas rotundas”.

A propia denominación “tallas grandes” resulta ambigua, abranguendo en ocasións desde a 42 (a máis habitual en España en mulleres maiores de 30 anos) ata a 48, ou mesmo mesturándose coas “tallas especiais”, desde a L ata a XXL. Etiquetas todas elas que contribúen a categorizar a quen as leva. A propia variación no sistema de tallaxe -algo contra o que se quixo loitar desde o Ministerio de Sanidad aló por 2008, cun éxito relativo- é unha fonte de inseguridade, afondando no malestar que poidan experimentar @s consumidores/-as sobre o seu físico e a súa imaxe persoal.

O body shaming é habitual nos titulares das revistas
As revistas inclúen a miúdo titulares negativos sobre o corpo feminino

A linguaxe é, pois, clave na articulación da práctica do body shaming. As revistas orientadas a un público feminino, os programas sobre estilo de vida e tendencias ou as publicacións de moda empregan -consciente ou inconscientemente- enfoques, liñas editoriais e guías de estilo que non fan máis ca alimentalo. A fin de contas, esa censura aos corpos que non corresponden co canon artéllase mediante o discurso.

O tratamento de temas recorrentes na prensa como: conseguir o corpo desexado, poñerse a punto para o verán ou sobrevivir ao Nadal sen engordar nin un quilo son unha pequena mostra de body shaming. Reproducen a terminoloxía propia deste, convertendo os medios de comunicación en cómplices e parte do sistema de promoción dun certo ideal de beleza asfixiante e constrictivo para a meirande parte da poboación occidental.

Os idiomas son entidades vivas, suxeitas a evolución e cambios, polo que só a toma de conciencia da violencia discursiva para c@s destinatari@s destas mensaxes pode contribuír á súa superación. Nesta liña, a editora xefe da revista Women’s Health en Estados Unidos, Amy Keller, vén de anunciar que a partir de agora este tipo de titulares e frases feitas queda excluído das súas portadas. Do mesmo xeito, a marca de cosméticos Dove leva un década promovendo unha perspectiva máis positiva da muller sobre si mesma a través de campañas como “Real Beauty”, “My beauty, My say“. Un pequeno paso para a industria, un gran paso para a sociedade.

@Ce_FerSan / Fotos: Facebook facebook.com/DoveSpain / Instagram @inmakum; @womenshealthmx / Twitter @DoveUK