Espido Freire: “‘Frívola’ non é un insulto particularmente grave”

Espido Freire é unha das escritoras españolas de referencia

Moito choveu desde que en 1.999 Espido Freire se convertese na autora máis nova en ser distinguida co Premio Planeta. Toda unha vida desde aquel Melocotones helados, unha obra da que xa non se sente especialmente próxima e coa que non ten problema en amosarse crítica.

Espido Freire, coñecida polos seus sonoros apelidos -que lle serviron de pseudónimo naquela convocatoria de fai case 20 anos- é hoxe unha das voces máis prolíficas, diversas e ricas do panorama literario español. Declárase apaixonada do cine e do teatro, da fotografía e da arquitectura, do deseño e da decoración, e, por suposto, dos libros. Reiventándose a cada paso, Espido Freire vén de embarcarse nunha nova aventura televisiva en #0.

Despois de publicar unha biografía novelada de Tareixa de Xesús (Por vos nací, 2015) que fixo correr ríos de tinta, non está disposta a que ningunha polémica lle faga renunciar a algún proxecto que a encha. Como ao seu blog. E nós celebrámolo. Perderíase unha gran conversadora.

Coolt. Sendo a 7ª escritora máis exitosa do mundo e unha das 100 máis influíntes, sorpréndeme que o feito de mostrarte como unha persona competitiva che procurase fama de “pouco feminina”. Como cando se lles pide ás empresarias que deixen de sorrir se queren progresar…

Espido Freire.- Ben, eses rankings son moi eloxiosos, pero pouco relevantes na realidade cotiá… Eu nacín muller, teño unha alta conciencia de selo, e unha enorme satisfacción por pertencer ao meu xénero. Que é ser ou non feminina é unha discusión inacabable e que me interesa moi poco. Eu desexo vivir da maneira máis proveitosa e feliz posible, con coherencia entre os meus desexos e o meu carácter e a competitividade; a superación e (para a miña desgraza) o perfeccionismo atópanse na miña natureza. Tamén está a dozura, o amor pola beleza e o coidado a outros.

C.- As mulleres sempre van en cabeza en cuestión de hábitos de lectura. Len máis e máis rápido. E, porén, unha ten a sensación de que a industria do libro segue a ser cousa de homes.

E. F.- As dúas frases son certas, pero con matices. Non esquezamos que o lector, sexa muller ou home, é o destinatario final, pero hai moitos pasos intermedios. O mundo e a industria do libro ofrecen moitas caras, e manexan niveles diversos. Por exemplo, neste país os premios outorgados por editoriais contan cun gran número de gañadoras. Os institucionais, pola contra, moitas veces con xurados de maior idade e de maioría masculina, outórganse, con algunha excepción, a varóns.

Os temas relacionados cos intereses femininos son considerados, en xeral, como pouco adecuados para a alta literatura.

Arrastramos inercias de séculos que son complicadas de romper. Os donos de editoriais e grupos de comunicación son homes: pero abundan as mulleres en marketing, prensa, edición, e como axentes ou representantes. É dicir, reflicte, con bastante fidelidade, o que ocorre en cualquera outro sector.

C.- As dificultades que atravesa o sector fixérono máis conservador? Cando digo isto penso na avalancha de sagas, triloxías, continuacións e reescrituras varias que habitan os andeis das librarías ultimamente. Apóstase soamente a cabalo gañador?

E. F.- É un sector de natureza conservadora: en temática, en análise, en distribución. En certo xeito, é precisa unha distancia e unha reflexión que a fai incompatible, sobre todo en novela, con temas moi ligados á actualidade. Ás veces, por casualidade, ocorre. E desde logo, a crise fixo que os riscos que se corran sexan mínimos. Moitos autores veteranos tivemos que adaptar ou retrasar proxectos, os novos quedaron sen oportunidades, e apostouse por inversións rentables. Falamos da parte comercial, claro: a literatura en todo isto conta pouco.

A creatividade desbordante de Espido Freire fai dela un bulebule
Espido Freire, nunha recente visita á Coruña

C.- Teño entendido que es unha firme defensora da literatura máis alá do papel como soporte e do libro como formato. Que opinión che merecen as accións poéticas en espazos públicos? E a chamada “twitteratura”?

E. F.- Eu creo que todo depende da intención do escritor: é lóxico que quen teña comezado cun blog e soñe con publicar durante anos idealice o papel. Eu publicara dez libros antes dos 30 anos, e o que desexaba era explorar outros formatos. Audio, acción poética, conferencia, internet, xéneros híbridos, curso, e cando chegaron as redes sociais, por suposto, tamén estas. O importante (e aí inclúo a miña opinión sobre os novos xéneros) é a calidade do escrito e a súa perdurabilidade no tempo. Ademais, todo iso resulta compatible, mentres haxa quen estea interesado en escoitarte ou lerte, ou verte. Non é excluínte; considéroos camiños apaixonantes para adentrarse. Ou para retroceder.

C.- Quizais son unha alternativa a esa “sociedade inviable, estresante, consumista e sen espazo para expresar emocións reais” na que –segundo ti- vivimos.

E. F.- Si, sen dúbida. É unha magnífica maneira de expresión, e de comunicación persoal, mesmo baixo o anonimato. Pero a literatura non é unicamente expresión ou emoción. Fai falla un propósito estético, unha capacidade de perdurar no tempo e un plano simbólico que a distinga da ocorrencia ou o testemuño.

C.- Falando sobre banalidade, por aí van algunhas das críticas que recibiches despois de abrir unha nova etapa como blogueira. Por que incomoda que unha intelectual explore camios considerados frívolos?

E. F.- Porque iso nos obriga a reconsiderar etiquetas e realidades. Sácanos do noso pensamento ordenado. Sacode o terreno do que cremos admisible. Por outra banda, non lembre unha soa iniciativa que levase a cabo que non espertase críticas. Que lle imos facer?

Desde logo, se tivera feito caso do que pensan ou din de min algunhas persoas non tería nin sequera enviado o meu primero libro a unha editorial. Sempre, desde que acordo, recibín críticas. Era unha nena inqueda, e decidida, nunca calei e nunca me detiven. O cariño e o apoio que recibín durante toda a miña vida resulta imposible de describir. Tódolos días recibo fermosas mensaxes de xente que non me coñece pero que se sinte identificada con algo que escribo ou digo, ou que me agradece algo que nunca crin que fora importante, tódolos días.

Falar do corpo. Das súas enfermidades. Do desexo que sentimos de ser fermosas, pero como padecemos que se convertise nunha ditadura. O mérito de prendas e obxectos. A unión entre unha cabeza que pensa e un corpo que se mostra. A depresión. As viaxes. Eses son algúns dos temas dos que falo. Hai miles de persoas no meu Instagram que o ven, e centos que me deixan comentarios de recoñecemento e afecto. Voulle prestar atención aos que (posiblemente con toda a razón) se senten molestos, ou incómodos co que fago, ou, aos que, por esas cousas que nunca sabemos, me odian? Xa non teño idade como para determe por iso. Como alguén que ten como oficio pensar, escribir, analizar e tentar comprender, creo interesante que algunhas das cousas que fago rechíen, e provoquen malestar. “Frívola” non é un insulto particularmente grave. Se é o pago por facer o que me gusta, págoo con gusto.

Espido Freire defínese como unha esteta
A súa busca constante da beleza guía os pasos de Espido Freire

C.- A propósito de crítica, nalgunha ocasión teño lido pequenas autocríticas ás túas primeiras obras. Lembro unha en concreto sobre a construción do personaxe de Blanca en Melocotones helados. Pregúntome se che resulta difícil volverte ler.

E. F.- Fágoo cada ano, máis ou menos; é unha boa cura de humildade. De momento, se me reeditaron e me deixaron corrixir algúns erros menores, fíxeno. Sempre penso que o ano que vén me parecerá horrible, pero polo de agora sigo defendendo o que teño escrito; creo que é honesto e que posúe certa orixinalidade. Agora, a autocrítica é constante, no meu caso. Tento observarme, aprender, corrixir… Creo que é posible mellorar case en calquera aspecto, sempre que se desexe e se traballe, e no se renegue con demasiada crudeza do anterior.

C.- Sinto curiosidade por saber que libro hai agora na túa mesa de noite.

E. F.- Son tres! Os tres tomos da poesía de Emily Dickinson reeditada en edición bilingüe por Sabina Editorial. Abrumadora, un pracer.

C.- Algún texto teatral? Porque desde a túa primeira incursión neste xénero con Palabra de honor non deixaches de subirte aos escenarios. Fantástico, erótico, monologado: o teatro off é o teu último gran descubrimento?

E. F.- Vimos de estrenar no María Guerrero El hogar del monstruo, cun texto meu, que interpretaba tamén como actriz. Unha vez inoculado ese veleno, xa non hai antídoto. A miña intención é continuar actuando e escribindo textos dramáticos: permite ese contacto inmediato co público que non pode compararse a nada. De xeito que si, leo teatro e guións, coa perversa intención de…

C.- Hai escritores -como Isabel Allende ou Vargas Llosa- que recoñecen que para escribir precisan disciplina, rutina, unha especie de horario de oficina. Dicía Picasso aquilo de “cando chegue a inspiración, que me atope traballando”. A inspiración está definitivamente sobrevalorada?

E. F.- Ah, si, esa é das poucas verdades da creación. Hai impulsos, e ideas, e días mellores. Pero xa está. O resto do tempo ocúpase coa elaboración, a ruminación da obra, o estudo, a lectura ou investigación, os intentos fracasados… o traballo. Eu non sigo un horario estricto porque son máis ben dispersa, e prefiro traballar en varias cousas a un tempo, agás cando se achega o final dunha novela, que é máis absorbente. Pero ao final do día son moitas horas dedicadas a escribir ou a comunicar, e cun pouco de sorte, mañá será mellor, e nuns anos conseguirei escribir mellor e comprender mellor o que me rodea. Porque a fin de contas, dá igual que estea ocorrendo fóra: por paradóxico que pareza, é o noso mundo interior o que nos achega a aqueles que nos rodean.

@Ce_FerSan / Fotos: Instagram @espidofreire